Các kênh giải tỏa bức xúc cá nhân của người lao động (kênh xả áp)

Bên cạnh những nhân tố làm tăng áp lực và bức xúc thì người lao động luôn có những kênh để xả bớt áp lực trong công việc và cuộc sống, giảm bức xúc. Khi bị áp lực hoặc bức xúc, phản ứng tự nhiên của mỗi người là tìm kiếm các biện pháp để tự mình giải tỏa bức xúc. Các biện pháp này có thể gọi là kênh xả áp. Nhìn chung có ba loại kênh xả áp là kênh xả áp theo chiều dọc (gồm chất vấn cấp trên, trút giận xuống cấp dưới và trút giận lên công việc) và kênh xả áp theo chiều ngang (chia sẻ với người thân, trao đổi thông tin với bạn bè và chia sẻ với đồng nghiệp)

Các biện pháp đó là:

  • Chất vấn trực tiếp người quản lý (hiệu ứng xả áp ngược)

Nếu như người quản lý là nhân tố quan trọng trọng việc làm gia tăng áp lực công việc đối với người lao động thì họ cũng đồng thời cũng là đối tượng đầu tiên được người lao động lựa chọn để giảm bớt áp lực. Vì chủ yếu áp lực đến từ người quản lý nên họ chính là “van xả áp” tốt nhất đối với người lao động. Hiện tượng này có thể gọi là “hiệu ứng xả áp ngược” giống như phản lực trong vật lý. Nghĩa là, khi người lao động nhận một mệnh lệnh từ phía người quản lý. Nếu mệnh lệnh này làm cho người lao động cảm thấy bị tăng áp lực công việc thì lập tức anh ta sẽ phản ứng lại với hy vọng sẽ giảm bớt áp lực trong công việc. Chăng hạn, người quản lý yêu cầu một nữ lao công trong phân xưởng phải lau sạch toàn bộ nền phân xưởng trong thời gian nghỉ giữa ca củat công nhân chính. Nếu như người nữ lao công này nhận thấy đây là một công việc khó hoàn thành (có áp lực) thì lập tức cô ta sẽ chất vấn lại người quản lý với hy vọng thay đ ổi định mức lao động nhẹ nhàng hơn.

Untitled

Hiệu ứng xả áp ngược cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của người quản lý trong việc giải tỏa bức xúc của người lao động. Nếu mỗi người lao động giành sự kiên nhẫn để lắng nghe những chất vấn của người lao động thì những bức xúc của người lao động sẽ được giải tỏa ngay khi mới hình thành.

Một doanh nghiệp có hệ thống đối thoại theo chiều dọc tốt (nghĩa là đối thoại giữa người quản lý và công nhân tốt) sẽ đảm bảo các xung đột nhanh chóng được phát hiện và giải quyết. Tránh được các nguy cơ xung đột tập thể hay đình công tự phát.  Điều này cũng cho thấy các doanh nghiệp áp dụng phong cách quản lý hỗ trợ hay phong cách quản lý hướng dẫn sẽ ít gây xung đột hơn phong cách quản lý chỉ thị.

Một hệ thống quản lý khôn ngoan là hệ thống biết cách mở rộng các kênh xả áp ngược. Nghĩa là tạo ra các cơ hội và điều kiện tốt nhất để người lao động bày tỏ sự bức xúc. Chẳng hạn, công nhân được khuyến khích nhắn tin cho tổng giám đốc, sử dụng hòm thư đề xuất,…

  • Chia sẻ với người thân trong gia đình

Gia đình là chỗ dựa tinh thần của mỗi người lao động. Những căng thẳng hay bất đồng tại nơi làm việc sẽ được giải tỏa nếu như người lao động có cơ hội chia sẻ bức xúc với những thành viên trong gia đình như: bố, mẹ, anh, chị, vợ, chồng, con… Điều này cho thấy có sự khác biệt đáng kể giữa hai loại công nhân là: công nhân nhập cư làm việc tại các khu công nghiệp và công nhân bản địa.

Công nhân nhập cư làm việc tại các khu công nghiệp: Những người này không có người thân trong gia đình ở bên cạnh. Do đó những bất đồng hay áp lực mà người lao động “mang theo” từ nơi làm việc về sẽ không được giải tỏa. Hơn thế nữa, vì những lý do tế nhị có thể họ không chia sẻ với những bạn cùng nhà trọ nên nỗi uất ức có thể khiến họ không thể ngủ yên giấc mà luôn nghĩ về áp lực đó. Hệ quả là ngày hôm sau, áp lực đó đã tăng lên và theo người đó vào nơi làm việc, châm ngòi cho những bất đồng của ngày làm việc mới.

Công nhân bản địa: Những người này hết giờ làm việc sẽ trở về sinh sống cùng gia đình. Do đó, họ có cơ hội để chia sẻ những bức xúc tại nơi làm việc với người thân. Kết quả là, sang ngày làm việc mới họ cảm thấy tâm trạng cân bằng, giảm bớt căng thẳng.

Điều này gợi ý rằng, các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động phổ thông nên dịch chuyển nhà máy (hay dịch chuyển hướng đầu tư) vào các vùng nông thôn.

  • Trao đổi thông tin với bạn bè

Bạn bè luôn là một kênh giải tỏa bức xúc hiệu quả, nhất là đối với những người lao động trẻ, chưa lập gia đình. Những cuộc giao lưu, trò chuyện với bạn bè sẽ làm giảm bớt sự căng thẳng sau mỗi ngày làm việc.

Tuy nhiên, tại các khu công nghiệp tập trung luôn có rất nhiều người lao động trẻ nhập cư. Những người này không có nhiều cơ hội để chia sẻ thông tin với bạn bè các lý do chính là:

Không có bạn thân: Phần lớn họ rời xa quê đã lâu. Những người bạn thân đều ở xa nên hạn chế về điều kiện để gặp gỡ, giao lưu. Phần lớn công nhân sống trong các khu nhà trọ không có máy tính kết nối Internet nên càng khó trao đổi thông tịn với bạn bè thân thiết ở xa. Những người bạn ở cùng nhà trọ không phải là chỗ dựa tinh thần tốt.

Không có thời gian để giao lưu với bạn bè: Phần lớn các doanh nghiệp đều yêu cầu công nhân làm thêm giờ nhiều. Buổi tối khi về đến nhà thì quá muộn (khoảng 21h), buổi sáng lại đi làm sớm nên họ không còn thời gian để gặp gỡ bạn bè.

Quá mệt mỏi sau mỗi ngày làm việc: Kết thúc một ngày làm việc căng thẳng người lao động cần được nghỉ ngơi để hổi phục sức khỏe và tinh thần. Nhiều công nhân than phiền rằng: “Buổi tối về nhà chỉ muốn lăn ra ngủ luôn, thậm chí mệt không muốn tắm giặt và không muốn ăn thêm mặc dù bụng đói”

Không có tiền để tham gia các cuộc giao lưu: Một số khu công nghiệp ở gần trung tâm thành phố (đô thị) nên có nhiều điểm vui chơi giải trí. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế quá eo hẹp nên công nhân không thể tiếp cận hoặc rất hạn chế tiếp cận.  

  • Chút “giận” xuống cấp dưới (đối với người quản lý)

Một số người quản lý cấp thấp (tổ trưởng sản xuất, trưởng nhóm kinh doanh) có lợi ích gắn với đa số người lao động hơn là chủ doanh nghiệp. Vì vậy họ cũng có những bức xúc đối với chủ doanh nghiệp. Những bức xúc đó có thể không thể giải tỏa bằng cách phản ứng với cấp trên mà cũng không thể chia sẻ cùng gia đình. Hành động vô ý của họ khi đó là chút sự giận giữ lên cấp dưới (công nhân) theo kiểu “giận cá chém thớt”.

Điều này cũng gợi ý rằng, những người công nhân làm việc tại các khu công nghiệp là những người không có cấp dưới để trút giận. Do đó, nỗi bức xúc của họ sẽ phải nén lại hoặc trút giận lên công việc.

  • Trút giận lên công việc (và công ty)

Nếu những người công nhân không có người để trút giận họ sẽ trút giận lên công việc (công ty) nhằm giải tỏa bức xúc cá nhân. Việc trút những bức xúc của mình lên công việc có thể được thực hiện một cách vô thức hay có chủ ý. Khi được thực hiện một cách có chủ ý, việc trút giận lên công việc được người lao động xem như những hành động trả thù. Nguyên nhân là do phần lớn những bức xúc, áp lực mà người lao động đang phải chịu đựng có nguồn gốc từ công việc (công ty).

Người lao động có ba hình thức để “xả tress” lên công ty là:

Trút giận vô thức lên công việc: Khi bị áp lực, người lao động có một xu hướng giải tỏa áp lực bằng cách trút giận lên bất cứ những gì có thể “trút” được. Tuy nhiên, cuộc sống của người lao động đơn điệu, phần lớn thời gian làm trong nhà máy, không có cơ hội giao tiếp nên công việc là nơi chút giận “thuận tiện nhất”. Trường hợp này, đối tượng xả tress không được xác định rõ ràng và có chủ đích. Do đó, quan hệ lao động tại doanh nghiệp có thể chưa tổn thương nhiều. Biểu hiện bên ngoài của kiểu trút giận này thường là: sai quy trình kỹ thuật, lỗi sản phẩm, tai nạn lao động.

Trút giận có ý thức lên công ty: Đây là sự “trả thù” có chủ ý rõ ràng. Đối tượng gánh chịu là công việc (chứ không phải người sử dụng lao động). Nghĩa là, quan hệ lao động đã bắt đầu có dấu hiệu tổn thương. Người lao động nhận thức rõ những hậu quả tiêu cực mà mình sẽ gây ra cho công ty như là một biện pháp “cơ học” để tạo sự công bằng cá nhân. Biểu hiện ra bên ngoài là sự xuất hiện các hoạt động mang tính phá hoại thông qua công việc: cố ý làm sai quy trình, gây đình trệ sản xuất, làm việc thiếu trách nhiệm, lãng phí nguyên và nhiên liệu…

Trút giận lên người sử dụng lao động: Điều này cho thấy người lao động đang bức xúc ở mức độ cao và khó giải tỏa. Người lao động cho rằng nguồn gốc những bức xúc mà họ đang gánh chịu không phải từ công việc mà từ thái độ và động cơ của chủ doanh nghiệp. Hành hành động xả tress khi đó mang tính đối kháng cao, có thể hành động bí mật hoặc công khai: Phá hoại, khiếu nại, phản đối, chống lệnh, bỏ nhiệm vụ, nói xấu lãnh đạo, tranh chấp và thậm chí bạo lực. Những dấu hiệu này cho thấy quan hệ lao động đang rất xấu.

  • Chia sẻ với đồng nghiệp

Chia sẻ với đồng nghiệp là cách thức ôn hòa và dễ dàng nhất trong xả tress. Ôn hòa bởi họ không lo sợ những hành vi trừng phạt hay trả đũa từ phía công ty hay chính quyền. Dễ dàng bởi họ có nhiều cơ hội để chia sẻ và khi chia sẻ dễ nhận được sự đồng cảm hơn. Trong các khu công nghiệp, đây là kênh giải tỏa áp lực tốt nhất của người lao động. Tuy nhiên, thực tế là kênh giải tỏa áp lực này đang đóng vai trò như kênh giải tỏa áp lực duy nhất của các cá nhân người lao động. Đối với cá nhân, việc chia sẻ bức xúc với đồng nghiệp thật dễ dàng và hiệu quả. Thế nhưng, đối với tập thể lao động, điều này lại làm cho sự bức xúc tập thể tăng gấp bội thông qua hiện tượng lan truyền tâm lý và cơ chế tích tụ xung đột.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *